Czym jest roślina? Gleba cz. 1

wpis w: Porady ogrodnicze | 0

Gleba jest środowiskiem, w którym rozrastają się korzenie roślin; jest ona magazynem wody oraz składników mineralnych, z którego czerpią je rośliny. Skład i budowa, czyli struktura gleby, oraz jej zasoby (zawartość części odżywczych) decydują o wysokości plonu.

Składniki glebowe. Gleba składa się z części stałych mineralnych i organicznych, czyli próchnicy, z wody, powietrza oraz z żywych organizmów – drobnoustrojów (bakterii, grzybów i innych). Może wydać się dziwne, że zaliczmy drobnoustroje do gleby, ich rola jednak w glebie jest największa i tak związana z urodzajnością gleby, że traktujemy je jako nieodłączną jej część.

Do stałych części gleby zaliczamy: piasek – grubsze części mineralne, glinę – drobniutkie (o średnicy mniejszej niż 0,01 mm) cząsteczki, wapń – występujący w glebie w postaci węglanu wapnia (tak zwanego wapna), próchnicę – powstałą z rozkładu obumarłych roślin i zwierząt.

Aby poznać właściwości każdego z wymienionych składników, omówimy je kolejno.

Gleba posiadająca przewagę drobnych części gliniastych, które ściśle przylegają do siebie, jest trudno przepuszczalna dla wody i powietrza. W czasie przewlekłych deszczów gleby gliniaste pochłaniają duże ilości wody, która przesiąka w głębsze jej warstwy bardzo powoli. Po deszczach gleby te wolno obsychają. Odwrotnie, w okresie przewlekłych susz gliny stają się twarde jak skała, pękają tworząc na powierzchni szczeliny i rozrywając korzenie roślin na niej rosnących. Obornik w glebie gliniastej rozkłada się powoli wskutek utrudnionego dostępu powietrza. Z tego samego powodu rozwój bakterii, które potrzebują powietrza do oddychania, w takiej glebie jest słaby. Na wiosnę, wskutek dużej zawartości wody, gleby takie trudno się nagrzewają, gdyż woda nagrzewa się wolniej niż powietrze.

Przeciwieństwem gleb gliniastych są gleby piaszczyste. Ziarnka piasku ułożone są luźno i woda przepływa między nimi prawie bez żadnego oporu. Wskutek tego woda szybko wsiąka w taką glebę i nawet po dużych deszczach nie tworzą się kałuże. Gleby te szybko obsychają i nagrzewają się, ale rośliny rosnące na nich cierpią często na brak wody.

Dostęp powietrza w głąb gleby piaszczystej jest zupełnie swobodny, gdyż luźno ułożone ziarna pozostawiają między sobą wolne przestwory wypełnione powietrzem. Obornik w takiej glebie bardzo szybko rozkłada się na rozpuszczalne w wodzie, a więc dostępne dla roślin związki mineralne. Należy jednak pamiętać, że związki te są wypłukiwane przez większe deszcze w głąb gleby, gdyż przez piasek woda łatwo przesiąka.

Najczęściej jednak gleba składa się z grubszych cząstek piasku i drobnych cząstek gliny (sama glina czy też piasek nie nadają się w ogóle pod uprawę). Glebą gliniastą nazywamy więc glebę o przewadze części gliniastych, glebą piaszczystą – glebę o przewadze piasku. Najlepsze są gleby gliniasto-piaszczyste i piaszczysto-gliniaste, gdyż zatrzymują potrzebną dla roślin ilość wody i zawierają dostateczną ilość powietrza, w sumie więc powstają dobre warunki dla wzrostu roślin, zwłaszcza jeśli gleba zawiera dostateczną ilość próchnicy.

Próchnica dzięki swej ciemnej barwie nagrzewa się szybko, a dzięki dużemu rozdrobnieniu chłonie i zatrzymuje wodę oraz składniki mineralne. Przede wszystkim jednak próchnica jest źródłem pokarmu dla roślin i baterii żyjących w glebie. Grubsze części próchnicy rozluźniają i spulchniają glebę zwiększając dostęp powietrza do niej, drobne zaś cząsteczki wraz z wapniem sklejają ze sobą cząstki gleby tworząc gruzełki różnej wielkości. Zwiększa to z kolei dostęp powietrza, które krąży swobodnie między gruzełkami, i ułatwia magazynowanie wody w wąziutkich kanalikach wewnątrz gruzełków. O glebie złożonej z gruzełków mówimy, że ma strukturę gruzełkowatą, albo po prostu nazywamy ją glebą gruzełkowatą. Stwarza ona bardzo korzystne warunki wzrostu roślin i życia bakterii.

Jak powiedzieliśmy, wapń bierze udział w trwałym sklejaniu cząstek gleby w gruzełki. Poza tym zobojętnia on kwasy tworzące się w glebie, dzięki czemu jest ona przydatna do uprawy warzyw i drzew owocowych, które na glebie zakwaszonej na ogół źle rosną.

Jakie wnioski powinien wyciągnąć działkowiec z rozważań nad tymi czterema składnikami gleby? Jeżeli stwierdzi, że ma na działce glebę gliniastą nieprzepuszczalną, będzie dążył do poprawienia jej właściwości i struktury przez dodanie (tam gdzie jest to możliwe) piasku, wapnowanie (najlepiej wapnem palonym) i nawożenie obornikiem, kompostem, nawozami zielonymi. Działkę o glebie piaszczystej ulepszy przez dodanie gliny i obornika. Jeżeli gleba jest zakwaszona, zwapnuje ją stosując gruz wapienny, lub mielony węglan wapnia.

W jaki sposób można poznać, że gleba jest zakwaszona i w jakim stopniu?

   ,,Na oko” można to stwierdzić na podstawie masowego występowania niektórych chwastów, jak np. skrzyp, szczawik, dziki rumianek, jaskier, ognicha, psie bratki. Chwasty te ,,lubią” glebę zakwaszoną.

Domowym sposobem możemy zbadać kwasowość gleby w następujący sposób. Garść ziemi wykopanej z głębokości 15 cm wsypujemy do słoja i zalewamy wodą deszczową odstałą na słońcu. W roztworze maczamy różowy papierek lakmusowy (kupiony w aptece). Jeżeli papierek zachowa barwę czerwoną, oznacza to, że gleba jest zakwaszona, jeżeli zaś po kilku minutach zmieni barwę na niebieską, to gleba ma odczyn zasadowy. Można także polać próbkę gleby rozcieńczonym 10-procentowym roztworem kwasu solnego lub mocnym octem. Jeżeli polana próbka burzy się i syczy, to znaczy, że zawiera dostateczną ilość wapnia. Badania te mogą wskazać, czy gleba jest zakwaszona czy nie, natomiast nie mówią one nic o stopniu jej zakwaszenia. Do ścisłego określenia kwasowości gleby istnieje specjalny przyrząd w kształcie płytki z wgłębieniem z podziałką na stopnie. Obojętny stan gleby, czyli odczyn obojętny oznacza cyfra pH 7. Liczby poniżej 7 do 0 oznaczają odczyn kwaśny, powyżej 7 – zasadowy. Przyrząd nosi nazwę pehametru. Przyrząd ten jako wspólna własność działkowców powinien znajdować się w każdym ogrodzie działkowym.

Większość warzyw i drzew owocowych najlepiej rośnie, gdy gleba ma odczyn obojętny lub słabo kwaśny (pH od 5,5 do 6,5). Na małej powierzchni działki najlepiej będzie utrzymywać odczyn obojętny.

Koniec części 1.

Beltane.

http://pixshark.com/

http://www.wabiburien.org/