Czym jest roślina? Rozmnażanie

wpis w: Rośliny w ogrodzie | 0

Rozmanżanie się roślin

Gdy łodyga rosnącej rośliny wydłuża się i rozgałęzia, i gdy przybywa jej liści, mówimy, że roślina rośnie. Takie zmiany zachodzące w objętości i ciężarze nazywamy wzrostem. Zmiany te można zaobserwować i zmierzyć.
W rosnącej roślinie zachodzą oprócz tego jeszcze inne przemiany wewnętrzne, dla oka niewidoczne. Dostrzegamy dopiero wynik tych przemian – pojawienie się kwiatów, owoców i nasion. Takie przemiany nazywamy rozwojem rośliny.
Niektóre rośliny, na przykład słonecznik, kończą wzrost i rozwój, to znaczy wydają owoce i nasiona, w ciągu jednego okresu wegetacyjnego (wiosna, lato, jesień), a następnie giną, inne zaś, jak na przykład burak, do zakończenia rozwoju potrzebują dwóch lat: w pierwszym roku rozrastają się, w drugim wydają nasiona. Jeszcze inne rośliny rozwijają się w ciągu wielu lat, owocując corocznie i osiągając znaczną wielkość (wszystkie drzewa i krzewy). Z nasion wyrastają nowe rośliny, podobne do tych, które wytworzyły nasiona.
Rośliny uprawne rozmanażają się jednak nie tylko z nasion, czyli płciowo – generatywnie, ale i bezpłciowo – wegetatywnie.
Narządami płciowego rozmanażania się roślin są kwiaty, a ściślej  – zawarte w nich pręciki i słupki. Pręciki i słupek u większości roślin otoczone są barwną koroną, złożoną z wolnych lub zrośniętych płatków, oraz zielonym kielichem. Gdy kwiat jest w pączku, kielich ochrania go przed uszkodzeniami; barwna, często pachnąca korona przywabia do kwiatów owady. Żeńskim narządem w kwiecie jest słupek. Składa się on z baniasto rozszerzonej dolnej części, zwanej zalężnią, z długiej szyjki i ze znamienia. W zalążni znajdują się drobne zalążki, w których ukryte są komórki jajowe.
Męskim narządem w kwiecie są pręciki, których najczęściej jest dość dużo. Składają się one z pylników osadzonych na wiotkich nitkach. Pylniki są to parzyste woreczki wypełnione pyłkiem, najczęściej barwy żółtej (rzadziej barwy pomarańczowej, fioletowej lub innej).
Gdy pylniki dojrzewają, pyłek z nich wysypuje się i trafia na znamię słupka. Na lepkiej powierzchni znamienia ziarno pyłku kiełkuje wypuszczając długą łagiewkę, która wrasta w szyjkę słupka i dostaje się do zalążni i zawartych w niej zalążków. W kiełkującym pyłku powstał plemnik – męska komórka płciowa, który znalazł się na końcu łagiewki i teraz łączy się z komórką jajową znajdującą się w zalążku. Zjawisko to nazywamy zapłodnieniem. Z zapłodnionego zalążka powstaje nasienie, a zalążnia rozrasta się i tworzy owoc. Bez zapłodnienia nie ma nasion. Dlatego też ogromnie ważne jest , aby pyłek dostał się na znamię słupka.
Zapylanie kwiatów odbywa się w różny sposób: za pośrednictwem wiatru, owadów i nawet innych zwiarząt (np. kolibry). Większość roślin uprawianych w ogrodach zapylają owady ; rośliny te nazywamy owadopylnymi. Można je łatwo poznać po barwnych kwiatach, często pachnących  lub wydzielających nektar. Wiatr zapyla zboża i większość drzew leśnych – są to rośliny wiatropylne.
Jeżeli pyłek z pręcika padnie na znamię słupka tego samego kwiatu, zachodzi tzw. samozapylenie. Tuż po nim powstaje u gatunków obcopylnych zwykle mniej nasion. Są one mniejsze, słabsze i powstałe z nich rośliny są również mniej żywotne niż powstałe w wyniku zapylenia obcym pyłkiem, tzn. z innej rośliny tego samego gatunku. Dlatego właśnie owady przenoszące pyłek z jednych kwiatów na drugie spełniają ważną rolę w życiu roślin i decydują o uzyskaniu plonu owoców i nasion.
Mniejsza część gatunków roślin jest samopylna (np. pomidory) i są one doskonale przystosowane do tego.
Oprócz rozmnażania się z nasion rośliny mogą się jeszcze rozmanażać wegetatywnie. Rozmnażanie wegetatywne polega na tym, że od rośliny oddziela się jakaś jej część zawierająca jeden lub kilka pączków. Część ta daje początek nowej roślinie. Sposoby wegetatywnego rozmnażania się roślin są różne: za pomocą kłączy, bulw i cebul, a także korzeni.
Bulwy jak np. dalii, mieczyka, ziemniaka czy coraz bardziej stosowanego topinambura, są to zgrubiałe pędy podziemne, na których widoczne są tak zwane oczka, czyli pączki. Bulwy zawierają duży zapas pokarmu i wody, z których korzystają wyrastające z nich młode pędy.
Za pomocą podziemnych łodyg, zwanych kłączami, rozmnażają się np. kosaćce, konwalie czy rabarbar, a z uciążliwych tzw. chwastów  – perz, skrzyp polny i leśny, powój.
Niektóre warzywa i rośliny ozdobne jak np: cebula, czosnek, szczypiorek, pory, tulipany, lilie, itp. rozmanażają się za pomocą cebul. Cebula jest jakby olbrzymim mięsistym pączkiem złożonym z grubych, soczystych liści zawiniętych ciasno jeden za drugim. Zawierają one, podobnie jak bulwy i kłącza, obfity zapas pokarmu dla młodej roślinki.
Poziomki i truskawki rozmanżają się za pomocą wąsów, czyli wici. Są to długie, ścielące się po ziemi bezlistne pędy, na końcach którychtworzą sie pączki. Pączki te rozwijają się w małe roślinki i zakorzeniają się. Z czasem wąsy obumierają i młoda roślina traci połączenie z rośliną mateczną.
Wiele drzew i krzewów ma zdolność wytwarzania pączków na orzeniach bocznych rosnących poziomo. Z pączków tych wyrastają pędy nadziemne, tzw odrosty korzeniowe. Jeśli na ogrodzie posadzimy żywopłot z lilaku, to wysyłając swoje straże przednie – odrosty – rozpanoszy się on na dużej powierzchni. Na marginesie wspomnimy, że w przypadku tego żywopłotu, głównym powodem dlaczego odradzamy naszym klientom z całą stanowczością użycie tejże rośliny, jest właśnie nadmierne rozrastanie się po posesji tej rośliny, z czym później kłopot ma nie tylko właściciel, ale nierzadko i jego sąsiedzi.
Wszystkie te sposoby naturalnego rozmanażania się wegetatywnego roślin wykorzystuje się w praktyce rolniczej i ogrodniczej, gdyż jest ono na ogół szybsze od rozmnażania z nasion, a poza tym otrzymuje się rośliny niczym nie różniące się od rośliny matecznej.
Często jest to jedyny sposób rozmnażania roślin nie wydających nasion.
W praktyce często stosuje się również sztuczne rozmnażanie wegetatywne, które polega np. na sztucznym oddzielaniu  – odcinaniu niewielkich części rośliny, np pędu czy liścia i sadzeniu ich w ziemię, czyli tzw. sadzonkowaniu.
Przy rozmnażaniu drzew i krzewów owocowych i ozdobnych, a także niektórych kwiatów stosuje się rozmnażanie za pomocą sadzonek pędowych tak zdrewniałych, jak i zielnych. Sztucznym rozmnażaniem wegetatywnym jest także sadzenie kawałków bulw ziemniaczanych.
Sadzonki niektórych drzew przyjmują się trudno. W takich przypadkach stosuje się romnażanie wegetatywne przez szczepienie. Z drzewa, które chcemy rozmnożyć, ścinamy gałązki, tak zwane zrazy, i szczepimy je na młodych drzewkach otrzymanych z nasion. Drzewka te nazywamy podkładkami. Możemy również wszczepiać pod korę podkładki pojedyncze pączki rozmnażanego drzewa; czynność tą nazywamy oczkowaniem (okulizacją).

CDN.

BELTANE

Źródła zdjęć:

zadane.pl
dutchgardens.iai-shop.com