Jaka gleba na ogrodzie?

wpis w: Różności | 0

Gleba jest środowiskiem, w którym rozrastają sie korzenie roślin; jest ona magazynem wody oraz składników mineralnych, z którego czerpią je rośliny. Skład i budowa, czyli struktura gleby, oraz jej zasoby (zawartość częsci odżywczych) decydują o wysokości plonu.

Składniki glebowe.
Gleba składa się z części stałych mineralnych i organicznych, czyli próchnicy, z wody, powietrza oraz z żywych organizmów – drobnoustrojów (bakterii, grzybów i innych). Może wydać się dziwne, że zaliczamy drobnoustroje do gleby, ich rola jednak w glebie jest największa  i tak związana z urodzajnością gleby, że traktujemy je jako nieodłączną jej część.
Do stałych części gleby zaliczamy:
– Piasek – grubsze części mineralne
– Glinę – drobniutkie (o średnicy mniejszej niż 0,01 mm) cząsteczki
– Wapń  – występujący w glebie w postaci węglanu wapnia (tak zwanego wapna)
– Próchnicę – powstałą z rozkładu obumarłych roślin i zwierząt
Aby poznać właściwości każdego z wymienionych składników, omówimy je kolejno.
Gleba posiadająca przewagę drobnych części gliniastych, które  ściśle przylegają do siebie, jest trudno przepuszczalna dla wody i powietrza. W czasie przewlekłych deszczów gleby gliniaste pochłaniają duże ilości wody, która przesiąka w głębsze jej warstwy bardzo powoli. Po deszczach gleby te wolno obsychają. Odwrotnie, w okresie przewlekłych susz gliny stają się trwarde jak skała, pękają tworząc na powierzchni szczeliny i rozrywając korzenie roślin na niej rosnących. Obornik w glebie gliniastej rozkłada się powoli wskutek utrudnionego dostępu powietrza. Z tego samego powodu rozwój bakterii, które potrzebują powietrza do oddychania, w takiej glebie jest słaby. Na wiosnę, wskutek dużej zawartości wody, gleby takie trudno się nagrzewają, gdyż woda nagrzewa sie wolniej niż powietrze.

Przeciwieństwem gleb gliniastych są gleby piaszczyste. Ziarnka piasku ułozone są luźno i woda przepływa między nimi prawie bez żadnego oporu. Wskutek tego woda szybko wsiąka w taką glebę i nawet po dużych deszczach nie tworzą się kałuże. Gleby te szybko obsychają i nagrzewają się, ale rośliny rosnące na nich cierpią często na brak wody. Dostęp powietrza w głąb gleby piaszczystej jest zupełnie swobodny, gdyż luźno ułożone ziarna pozostawiają między sobą wolne przestwory wypełnione powietrzem. Obornik w takiej glebie bardzo szybko rozkłada się na rozpuszczalne w wodzie, a więc dostępne dla roślin związki mineralne. Należy jednak pamiętać, że związki te są wypłukiwane przez większe deszcze w głąb gleby, gdyż przez piasek woda łatwo przesiąka.
Najczęściej jednak gleba składa się z grubszych cząstek piasku i drobnych cząstek gliny (sama glina czy też piasek nie nadają się w ogóle pod udane uprawy). Glębą gliniastą nazywamy więc glebę o przewadze części gliniastych, glebą piaszczystą – glebę o przewadze piasku. Najlepsze są gleby gliniasto-piaszczyste i piaszczysto-gliniaste, gdyż zatrzymują potrzebną dla roślin ilość wody i zawierają dostateczną ilość powietrza, w sumie więc powstają dobre warunki dla wzrostu roślin, zwłaszcza jeśli gleba zawiera dostateczną ilość próchnicy.
Próchnica dzięki swej ciemnej barwie nagrzewa się szybko, a dzięki dużemu rozdrobnieniu chłonie i zatrzymuje wodę oraz składniki mineralne. Przede wszystkim jednak próchnica jest źródłem pokarmu dla roślin i bakterii żyjących w glebie. Grubsze części próchnicy rozluźniają i spulchniają glebę zwiększając dostęp powietrza do niej, drobne zaś cząsteczki wraz z wapniem sklejają się ze sobą cząstki gleby tworząc gruzełki różnej wielkości. Zwiększa to z kolei dostęp powietrza, które krąży swobodnie między gruzełkami, i ułatwia magazynowanie wody w wąziutkich kanalikach wewnątrz gruzełków. O glebie złożonej z gruzełków mówimy, że ma strukturę gruzełkowatą, albo po prostu nazywamy ją glebą gruzełkowatą. Stwarza ona bardzo korzystne warunki wzrostu roślin i życia bakterii.
Jak powiedzieliśmy, wapń bierze udział w trwałym sklejaniu cząstek gleby w gruzełki. Poza tym zobojętnia ona kwasy tworzące się w glebie, dzieki czemu jest ona przydatna do uprawy warzyw i drzew owocowych, które na glebie zakwaszonej na ogół źle rosną.
A więc jakie wnioski powinnismy wyciągnąć z rozważań nad tymi czterema składnikami gleby? Jeżeli stwierdzimy, ze mamy na posesji glebę gliniastą nieprzepuszczalną, wówczas będziemy dążyć do poprawienia jej właściwości i struktury przez dodanie (tam gdzie jest to możliwe) piasku, wapnowanie (najlepiej wapnem palonym) i nawożenie obornikiem, kompostem, nawozami zielonymi. Działkę o glebie piaszczystej ulepszymy przez dodanie gliny i obornika. Jeżeli gleba jest zakwaszona, zwapnuje ją stosując gruz wapienny, lub mielony węglan wapnia.
W jaki sposób można poznać, że gleba jest zakwaszona i w jakim stopniu? "Na oko" można to stwierdzić na podstawie masowego występowania niektórych chwastów, jak np. skrzyp, szczawik, dziki rumianek, jaskier, ognicha, psie bratki. Chwasty te "lubią" glebę zakwaszoną. Domowym sposobem mozemy zbadać kwasowość gleby w następujący sposób:
Garść wykopanej z głębokości 15 cm ziemi wsypujemy do słoika  i zalewamy wodą (najlepiej deszczówką odstałą na słońcu). W roztworze maczamy różowy papierek lakmusowy. Jeżeli papierek zachowa barwę czerwoną, oznacza to, że gleba jest zakwaszona, jeżeli zaś po kilku minutach zmieni barwę na niebieską, to gleba ma odczyn zasadowy.
Można także polać próbkę gleby mocnym octem. Jeżeli polana próbka burzy się i syczy, to znaczy, że zawiera dostateczną ilość wapna. Badania te mogą wskazać, czy gleba jest zakwaszona czy nie, natomiast nie mówią one nic o stopniu jej zakwaszenia. Do ścisłego określenia kwasowości gleby istnieje specjalny przyrząd z podziałką na stopnie. Obojętny stan gleby, czyli odczyn obojętny, oznacza cyfra pH 7 na podziałce. Liczby poniżej 7 do 0 oznaczają odczyn kwaśny, powyżej 7 – zasadowy. Przyrząd nosi nazwę pehametru. Przyrząd ten powinien znaleźć sie na wyposażeniu każdego miłośnika swego ogrodu.
Jeśli uprawiamy warzywa i owoce, pamiętajmy, że najlepiej rosną na glebach z odczynem obojętnym lub lekko kwaśnym ( pH od 5,5 do 6,5). Na małej powierzchni ogrodu najlepiej utrzymywać odczyn obojętny.
Drobne, niewidoczne gołym okiem bakterie, żyjące w glebie w ogromnych ilościach, spełniają doniosłą rolę. Rozkładają one resztki roślin i zwierząt na dostępne dla roślin, na rozpuszczalne w wodzie, związki mineralne. Rozłożeniu przez bakterie muszą ulec również obornik, kompost, którymi nawozimy glebę. Bez bakterii, grzybów oraz drobnych zwierzątek żyjących w glebie nie podobna wyobrazić jej żyzności. Nawożąc glebę obornikiem, nawozami zielonymi lub kompostem oraz stosując wapnowanie i odpowiednią uprawę stwarzamy dobre warunki rozwoju bakteriom, a tym samym zwiększamy żyzność gleby.

Woda znajdująca się w glebie pochodzi głównie z deszczów lub ze śniegu. Część wody deszczowej pod wpływem własnego ciężaru przesącza się przez większe przestwory między grudkami i zatrzymuje się na warstwie nieprzepuszczalnej, gdzie tworzy tak zwaną wodę gruntową. Część wody zatrzymuje się między najdrobniejszymi cząstkami gleby w najwęższych kanalikach, niewidocznych gołym okiem. Pod wpływem promieni słonecznych i wiatrów powierzchnia gleby paruje. Co się wtedy dzieje? Na miejsce wody ubywającej z powierzchni podsiąka woda z głębi gleby, wędrując z dołu do góry drobniutkimi kanalikami. Podobnie się dzieje, gdy do stojącej na podłodze miski z wodą opuścimy z krzesła koniec ręcznika. Woda wbrew swemu ciężarowi podnosi się po włóknach ręcznika w górę, aż zwilży go całego.
Jeśli gleba jest zbita, udeptana, to drobne kanaliki dochodzą aż do jej powierzchni ułatwiając parowanie, a więc zwiększając utratę wody. Natomiast pulchna powierzchniowa warstwa gleby, w której nie ma tych drobnych kanalików, zmniejsza parowanie wody. Należy więc w miarę możności unikać udepytwania międzyrzędzi, a powierzchnię roli utrzymywać w stanie spulchnionym. Ilość zatrzymanej i zmagazynowanej wody zależy od stopnia spulchnienia i struktury gleby. Gleba spulchniona, w dobrej strukturze wchłania i zatrzymuje największą ilość wody. Ogromnie ważny, szczególnie jeśli sadzimy drzewa owocowe, jest poziom wód gruntowych, czyli głębokość, na której znajduje się powierzchnia tych wód. Woda ta wypełnia wszystkie przestwory między cząstkami gleby, wypierając powietrze, co uniemożliwia oddychanie korzeni i rozwój bakterii. Poziom wody gruntowej nie jest jednakowy: przy dużej ilości opadów podnosi się, natomiast przy przewlekłej suszy opada. Największe wahania poziomu wody gruntowej w glebie zachodzą między okresami wiosennym, letnim i jesiennym. Jeśli chcemy sadzić drzewa owocowe, wówczas poziom wody gruntowej powinien znajdować się przeciętnie na głębokości nie mniejszej niż 150 cm.

Powietrze jest ważnym składnikiem gleby. Zarówno wszystkie części podziemne roślin (korzenie, rozłogi, bulwy), jak i pożyteczne bakterie glebowe potrzebują dostatecznej ilości powietrza. Powinno ono zajmować około 10-18% wolnych przestrzeni między stałymi cząstkami gleby. Powietrze znajdujące się w glebie zawiera zwykle dużo więcej dwutlenku węgla, a dużo mniej tlenu niż powietrze nad glebą. Dlatego konieczna jest swobodna wymiana gazów między glebą i atmosferą. Powierzchnia gleby nie może być zaskorupiona i stwardniała.

Reasumując powinniśmy się zastanowić jaki wpływ możemy wywierać na warunki glebowe. Wpływ ten może być ogromny, gdyż przez umiejętną uprawę i nawożęnie ogrodu możemy regulować zawartość wody i powietrza oraz ilość i jakość składników mineralnych w glebie. Umiejętnie dobierając kolejno po sobie uprawiane rośliny możemy również wpływać na jak najlepsze wykorzystanie zasobów glebowych.

Źródła fotografii:

1. http://cdn32.ogrod.smcloud.net
2. http://cte.fea.pl
3. http://www.wiw.pl
4. http://www.jhm.pl
5. http://static.e-ogrodek.pl

Zostaw Komentarz